اشتراک پیامبران و اهل بیت(ع) و صوفیّه در عمل به سنّت الهی پشمینه پوشی(9)

 

امام صادق علیه ‏السلام: « خطب علىّ الناس و علیه "ازار کرباس غلیظ مرقوع بصوف". فقیل له فى ذلک. فقال:یخشع القلب و یقتدى به المؤمن.»(1)
«على براى مردم خطبه مى‏ خواند در حالى که "جامه ‏اى از جنس کرباس زبر و آزار دهنده" بر تن داشت،که با "تکه پارچه ‏هایى پشمین" وصله خورده بود. از او درباره علت به تن کردن چنان جامه ‏اى سؤال شد.او گفت: (این جامه) قلب را خاشع مى ‏کند، و مؤمن (با اقتدا به من) اقدام به پوشیدن آن مى ‏کند.»
این فرمایش علوى نیز، حداقل حاوى دو نکته عمیق است:
الف. نخست، فلسفه "پشمینه پوشى" را مطرح مى‏ فرمایند که پشمینه پوشى باعث خاشع شدن قلب مى‏ شود. با یک تورق ساده در کلام اللّه‏ مجید، مى ‏توانیم به جایگاه و ارزش و نقش قلب خاشع در عروج دادن مومنان به مقامات عالیه الهى و انسانى، و از آن طریق، به جایگاه و ارزش و نقش پشمینه پوشى که عامل ایجاد خشوع در قلب است پى ببریم. از جمله: «ألم یأن للذین آمنوا أن تخشع قلوبهم لذکر اللّه‏ و مانزل من الحق...» (2) «آیا وقت آن نرسیده است که قلب‏ هاى مؤمنان براى ذکر الهى و آن چه ازجانب حق نازل شده است خاشع شود؟...» 
خداى تعالى خشوع را زمینه ساز آمادگى قلب براى ذاکر شدن به ذکرى معرفى مى‏ کند که در لسان ائمه اطهار علیهم ‏السلام به نامى منسوب به خویش، "ذکر قلبى" نامیده شده است. مرحوم آقای خمینى درباره اهمیت "ذکر قلبى" چنین نوشته‏ است:«و در آیات شریفه کتاب کریم نیزبسیار از آن مدح شده گرچه غالب آن ‏ها منزل بر "ذکر قلبى" یا ذکر با روح است.» (3) و یا: « بالجمله حقیقت ذکر و تذکر، "ذکر قلبى" است و ذکر لسانى بدون آن "بى مغز و ازدرجه اعتبار به کلى ساقط" است. چنان چه در احادیث شریفه، به این معنى بسیار اشاره شده.» (4)
"ذکر قلبى" سنت بندگى انبیا و ائمه اطهار علیهم ‏السلام بوده و ازطریق آن بزرگواران به صوفیه تعلیم شده، و اینک منحصرا در اختیار صوفیه است، تا در عصر غیبت، سنت بندگی آن خاندان مکرم تعطیل نشود. در عین حال، کلام آقای خمینى در کتاب آداب الصلوة که ذکر لسانى را بدون "ذکر قلبى" بى مغز و از درجه اعتبار به کلى ساقط مى ‏داند، و این را نظریه ائمه اطهار علیهم ‏السلام و مستند به روایات معرفى مى‏ کند - چنان که ما نیز در مقاله مستقلى به آن خواهیم پرداخت - در حقیقت، هشداربه کسانى است که با رد "طریقت تصوف" و رد "صوفیه" که امانتداران امانت الهى "ذکر قلبى" اند، به رویه ائمه اطهار علیهم ‏السلام پشت کرده و به ذکر لسانى و شریعت تنها بسنده کرده ‏اند.
حال این مطلب قابل توجه است که از طرفى طبق فرمایش علوى، «پشمینه پوشى» باعث خاشع شدن قلب شده، و از طرف دیگر، طبق بیان کریمه الهى یاد شده، قلب خاشع آماده ذکر الهی می شود.باز از طرفی صوفیه به تبعیت از اهل بیت علیهم ‏السلام تنها «پشمینه پوشان» تاریخ اسلام وتشیع بوده، و از طرف دیگر، تنها کسانى بوده ‏اند که "سنت ذکرى"آن بزرگواران را-که اشتغال به"ذکرقلبى" بوده- ازآنان اخذ کرده‏ اند. با جمع میان این چهار طرف، روشن مى ‏شود که "صوفیه حقه"، همان"مؤمنان" فرمایش علوى: «و یقتدى به المؤمن» هستند. زیرا هم سنت ظاهرى «پشمینه پوشى» را از اهل بیت علیهم ‏السلام اخذ کرده ‏اند،تا قلب هایشان خاشع شود،وهم این قلب‏ هاى خاشع شده آن آمادگى مورد نظرکریمه الهى یاد شده را آن گونه یافته بوده ‏اند که اهل بیت عصمت و طهارت علیهم ‏السلام، آن سنت باطنى "ذکرقلبى" را هم در قلب هایشان به امانت گذارند. آیات و روایات دیگرى هم براى شرح و بسط این مطلب موجود است که به جهت رعایت اختصار، از بررسى آن‏ها خوددارى مى‏ کنیم.
                             -----------------------------------
1. بحار الانوار/ ج 79/ ص 312/ ح14
2. حدید/ 16
3. چهل حدیث/ امام خمینى/ ص 293                                                            4. آداب الصلوة/ امام خمینى/ ص 30
  
نویسنده : علیرضا عرب ; ساعت ٦:۱٢ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٠ خرداد ،۱۳٩۱